ExpressKaszubski.pl » Gospodarka

Gaz łupkowy - szansa dla rozwoju geotermii na Kaszubach?

"Poszukiwanie gazu ziemnego ze złóż niekonwencjonalnych może stworzyć również nową erę dla geotermii w Polsce, m.in. na Pomorzu. Pod warunkiem prawidłowej strategii lokalizacji prac wiertniczych - zamiast wybrać strefy oddalone od miast, koncerny gazowe powinny lokalizować odwierty blisko potencjalnych odbiorców energii geotermalnej."

Na początku października ub. roku z geologami z naszego regionu spotkaliśmy się w Kartuzach, by rozmawiać o możliwościach rozwoju geotermii na Kaszubach. Co się tyczy Kartuz, ze wstępnej analizy można było sądzić, że warunki gospodarcze są tu bardzo korzystne dla dużej inwestycji typu „dublet geotermalny”, ze względu na już istniejącą w mieście sieć ciepłowniczą.

Jeśli chodzi o warunki pozagospodarcze miałem pewne wątpliwości: Kartuzy, już borykają się z podstawowymi problemami ochrony środowiska typu remont kanalizacji. Trudno więc zmobilizować ekipę, która zajęłaby się projektem termo-modernizacji całej dzielnicy w oparciu o kosztowną inwestycję geotermiczną „po toruńsku”.

Po zakończeniu tego nieformalnego spotkania zaproponowane było powołanie fundacji na rzecz rozwoju energii geotermalnej na Kaszubach. Wiem, że kierowane były potem wielokrotnie listy w tej sprawie do samorządów lokalnych….. Osobiście, ograniczając się do promocji tzw. płytkiej geotermii udało mi się nie bez wielkiego trudu zrealizować wystawę na temat zastosowania geotermii w rolnictwie i na obszarach wiejskich (*). Wystawa przygotowana była z hydrogeologami, architektami, i fachowcami branży wiertniczej i pomp ciepła. Odbyła się pierwszy raz w ramach wiosennych Targów Rolno-Przemysłowych w Lubaniu.

By promować geotermię w Polsce, można mieć teraz nowe podejście do głębokiej geotermii, z uwagi na warunki tworzone ostatnio przez zagraniczne firmy i koncerny takie jak Lane Energy, Chevron, CononoPhillips, ExxonMobile Maraton Oil, San Carlo, BNK Petroleum, które zaangażowały się wiosną br. w Polsce w poszukiwanie gazu z niekonwencjonalnych złóż i otrzymały na to pięcioletnie koncesje od Ministerstwa Środowiska.

Dotychczas geotermalne zasoby dyspozycyjne głębokich utworów Mezozoiku i Paleozoiku postrzegane były jako mało dostępne na Pomorzu, z uwagi na stosunkowo niski gradient geotermalny (średni przyrost temperatury z głębokością) w tym regionie Polski i bardzo wysokie koszty wiercenia do rzędnej głębokości 1-3 km. Na Kaszubach obecność potężnych utworów czwartorzędowych miąższości 200-400-m tworzy warunki jeszcze trudniejsze dla poszukiwania ciepła w głębi Ziemi. Tu temperatura wód geotermalnych na głębokości 1000 m wynosi zaledwie 25ºC.

W takich warunkach, tylko wykorzystanie byłych otworów naftowych poszukiwawczych wyglądałoby na opłacalne (zakładając m.in. że otwór mamy „za darmo”). Jako przykład, w ww. wystawie prezentowana była hodowla ryb w Mios-le-Teich koło Arcachon (Dep. Gironde, Francja), gdzie woda geotermalna czerpana jest ze studni naftowej „z odzysku”, by ogrzewać baseny hodowli jesiotrów.

Na wzór francuskiej geotermalnej hodowli jesiotrów w Mios-le-Teich można by również na Kaszubach projektować geotermalne hodowle ryb ciepłolubnych takich jak sum europejski lub sum afrykański, lub geotermalne sieci ciepłownicze wykorzystujące opuszczone wiercenia poszukiwawcze położone blisko dzielnic lub małych miast.

Niestety, głębokie opuszczone studnie z lat 70 są bardzo rozproszone, a ich reaktywizacja w celu wykorzystania ciepła Ziemi nie jest prostą sprawą. Zatem łatwo wnioskować, że perspektywy rozwoju głębokiej geotermii w naszym regionie istnieją tylko w skali mikro. To jednak nie pozwala zapominać, że kwalifikowanie zasobów Ziemi jako dyspozycyjne lub eksploatacyjne, ma charakter względny, bo w tej dziedzinie wszystko zależy od postępu technologii wydobywczej.

Najlepszym przykładem w naszych czasach jest rewolucja energetyczna w toku w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, gdzie opracowano technologię umożliwiającą wydobycie gazu ze złóż niekonwencjonalnych, min. gazu z łupków. Ta technologia oparta na wierceniu horyzontalnym i szczelinowaniu hydraulicznym jest teraz eksperymentowana również w Polsce, która jest „jedynym krajem w Europie, gdzie gaz łupkowy może występować na tak dużym obszarze” (wg Pawła Poprawy z Państwowego Instytutu Geologicznego).

Pomorze należy właśnie do obszaru, gdzie mogą występować duże złoża gazu łupkowego. Więc, w tym regionie Polski, między innymi na Kaszubach, w najbliższych latach można spodziewać się znaczącej aktywności wiertniczej sięgającej do głębokości nigdy dotąd nie badanych z punktu widzenia geotermii.

Dotyczy to m.in. basenu dewońsko-karbońskiego, który leży na głębokościach od 2 do 3 tys. metrów, gdzie temperatura wód geotermalnych wynosi od 50ºC do 90ºC, ale również wyżej położonych zbiorników już wytypowanych jako zasoby eksploatacyjne, min. zbiornik Dolno-Jurajski, który jest bardzo obiecujący w regionie Warszawy.

Wszystkie te poziomy mają być znowu wiercone w naszym regionie w najbliższych latach, bo głównym celem tych prac poszukiwawczych mają być jeszcze niżej położone utwory łupkowe Dolnego Syluru. Zakładając, że 10 proc. tych nowych studni, nie spełni warunków niezbędnych do eksploatacji gazu ziemnego (miąższość poszukiwanych pakietów utworów łupkowych może być miejscami za mała), warto byłoby rozpatrzyć wariant eksploatacji geotermalnej w oparciu o najnowsze technologie istniejące na rynku.

Z tego punktu widzenia poszukiwanie gazu ziemnego ze złóż niekonwencjonalnych może stworzyć również nową erę dla geotermii w Polsce, m.in. na Pomorzu (ten region był uznany dotychczas jako mało przydatny do głębokiej geotermii) pod warunkiem prawidłowej strategii lokalizacji prac wiertniczych: zamiast wybrać strefy oddalone od miast, koncerny gazowe powinny lokalizować ich odwierty blisko skupisk potencjalnych odbiorców energii geotermalnej, na wszelki wypadek.

Przecież Polska jest krajem zaludnionym, nawet na wsi. Na Kaszubach, nie brakuje stref zabudowanych z potencjalnymi odbiorcami ciepła Ziemi. Pod tym względem, ww. pomysł powołania fundacji na rzecz rozwoju energii geotermalnej na Kaszubach, jest nadal aktualny.

Gérard Lemoine

PS:
(*) Ta wystawa jest nadal do dyspozycji samorządów lokalnych. Udostępnienie plansz dydaktycznych (22 szt.) jest darmowe

# do góry strony ↑