Historyczny moment - takie słowa padały wielokrotnie podczas 60. posiedzenia Senatu. To właśnie 10 czerwca izba wyższa przegłosowała ustawę metropolitalną dla Pomorza. Aby marzenie o związku metropolitalnym stało się rzeczywistością, pozostały już tylko dwa kroki - dzisiejsze głosowanie w Sejmie oraz podpis Prezydenta RP Karola Nawrockiego.

Przygotowana przez MSWiA ustawa wprowadza podstawę prawną do utworzenia związku metropolitalnego w województwie pomorskim. Ustawa nie tworzy nowego szczebla samorządu ani nie zmienia granic gmin czy powiatów; ma być „strukturą zarządczo-koordynacyjną”.

Co zmieni powołanie metropolii?

Celem jest usprawnienie wykonywania zadań publicznych o charakterze samorządowym w ściśle określonych obszarach. Ustawa przewiduje m.in., że związek metropolitalny będzie realizował zadania z zakresu polityki rozwoju, ładu przestrzennego, publicznego transportu zbiorowego, mobilności miejskiej, adaptacji do zmian klimatu, promocji regionu. W praktyce ma to pozwolić m.in. na lepszą integrację komunikacji publicznej, bardziej spójne planowanie przestrzenne i skuteczniejsze reagowanie na wyzwania środowiskowe.

Przepisy przewidują też możliwość realizowania przez metropolię dodatkowych zadań - jeżeli tak będzie stanowił statut. Chodzi m.in. o działania w zakresie wspierania rynku pracy i aktywizacji zawodowej mieszkańców, rozwoju usług społecznych, polityki innowacyjnej, edukacji, szkolnictwa wyższego i badań naukowych, a także kultury oraz inwestycji komunalnych.

Senat przyjął poprawki

Przed głosowaniem nad całością ustawy senatorowie przyjęli wszystkie poprawki rekomendowane przez połączone komisje samorządu terytorialnego i administracji państwowej oraz infrastruktury. Odrzucono natomiast poprawki zgłoszone przez senatorów PiS, choć część postulatów podnoszonych przez ten klub była zbieżna z przyjętymi poprawkami komisji.

Jedna z przyjętych poprawek przewiduje pięcioletnią kadencję zarządu związku metropolitalnego. Inna zakłada, że wydatki na działalność administracyjną związku, w tym obsługę organów, koszty biurowe, doradztwo, obsługę prawną i promocję, nie będą mogły przekraczać 5 proc. jego budżetu.

Senatorowie zdecydowali również, że co najmniej 5 proc. budżetu ma być przeznaczane na badania naukowe i prace rozwojowe służące realizacji jego zadań lub na współpracę z publicznymi uczelniami tworzącymi federację podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki. Co najmniej 40 proc. wydatków związku przeznaczonych na jego zadania własne ma natomiast służyć finansowaniu zadań realizowanych w gminach niemających statusu miasta na prawach powiatu.

Senatorowie odrzucili natomiast poprawki zgłoszone przez klub PiS, które zakładały m.in. że w skład metropolii mogłyby wchodzić wyłącznie gminy i powiaty położone w województwie pomorskim, a także zawężenie katalogu zadań metropolii.

61 samorządów w jednej metropolii

Podczas debaty nad ustawą senator Anna Bogucka (PiS) argumentowała, że związek powinien zajmować się m.in. komunikacją, planowaniem przestrzennym, usługami komunalnymi oraz wspieraniem szkolnictwa wyższego i nauki, ale nie powinien przejmować zadań dotyczących np. szkół podstawowych, edukacji, kultury i ochrony dziedzictwa, które, jej zdaniem, należą do samorządów.

Wiceminister spraw wewnętrznych i administracji Tomasz Szymański wskazywał z kolei, że ustawa jest efektem oddolnej inicjatywy samorządów.

- Stowarzyszenie Obszar Metropolitalny Gdańsk-Gdynia-Sopot czekało na to od 2011 r. - powiedział. Podkreślił, że obszar metropolitalny ma opierać się na trzech wiodących miastach: Gdańsku, Gdyni i Sopocie, ale współtworzyć go będzie łącznie 61 jednostek samorządu terytorialnego, „począwszy od małych, kilkutysięcznych gmin”.

Szymański zaznaczył, że ustawa oznacza „wymierne korzyści, realne środki finansowe sięgające 900 milionów zł w pierwszych 3 latach finansowania”. Jak dodał, zgodę na takie rozwiązanie wyraził resort finansów, mimo sytuacji nadmiernego deficytu.

Wiceminister podkreślał też, że jednym z podstawowych celów ustawy jest integracja transportu publicznego. Jak mówił, obecnie osoba, która chce korzystać z transportu publicznego na Pomorzu, jest zmuszona do korzystania z usług kilku operatorów i przewoźników.

Większość "za"

Za przyjęciem całości ustawy zagłosowało 60 senatorów, przeciw było 29. W związku z tym, że senatorowie przyjęli poprawki, ustawa wróci do Sejmu.

Ustawa nowelizuje także ustawę z marca 2017 r. o związku metropolitalnym w województwie śląskim oraz przepisy wybranych ustaw sektorowych w celu zapewnienia funkcjonowania śląskiego i pomorskiego związku metropolitalnego.

O ustanowienie formalnej metropolii na Pomorzu od lat zabiegają przedstawiciele samorządów należących do Obszaru Metropolitalnego Gdańsk–Gdynia–Sopot. OMGGS tworzy obecnie 61 miast, gmin i powiatów woj. pomorskiego, w których mieszka około 1,5 mln osób.

Samorządowcy podkreślają, że powołanie metropolii ma być szansą nie tylko dla największych miast, ale także dla mniejszych miejscowości i gmin wiejskich. Ich zdaniem ustawa pozwoli skuteczniej pozyskiwać i wykorzystywać środki na rozwój Pomorza. Ustawa przewiduje stabilne finansowanie metropolii, które docelowo mogłoby wynosić około pół miliarda złotych rocznie.

Według samorządowców, dodatkowe środki dla Pomorza pozwolą między innymi na zakup autobusów, tramwajów, trolejbusów i pociągów, a także na tworzenie nowych połączeń i koordynację budowy priorytetowych dla metropolii dróg. Za inwestycjami w transport ma iść poprawa dostępności do usług zdrowotnych, szkół, uczelni, instytucji kultury i miejsc pracy.

(PAP) anm/ dsok/ rbk/