Powrót do poziomu dzietności gwarantującego zastępowalność pokoleń nie jest już możliwy - powiedziała PAP prof. Irena E. Kotowska z Instytutu Statystyki i Demografii SGH. Nie mówmy jednak o kryzysie w sytuacji, gdy żyjemy coraz dłużej i poprawia się czas życia w dobrym zdrowiu - dodała.

Według GUS w 2025 r. współczynnik dzietności wyniósł 1,068, co oznacza spadek w porównaniu do 2024 r. (1,099). Współczynnik ten oznacza przeciętną liczbę dzieci, które urodziłaby jedna kobieta w trakcie całego swojego okresu rozrodczego (15–49 lat), przy założeniu, że przez całe życie rodziłaby z intensywnością obserwowaną w danym roku. Zastępowalność pokoleń zapewnia współczynnik 2,1.

Irena E. Kotowska, profesor zwyczajna, honorowa przewodnicząca Komitetu Nauk Demograficznych PAN, członkini Rządowej Rady Ludnościowej, w rozmowie z PAP podkreśliła, że Polska jest w stanie nieco podnieść płodność, ale liczba urodzeń będzie spadać.

- Powrót do poziomu gwarantującego zastępowalność pokoleń nie jest już możliwy - powiedziała Kotowska. - Nie mówmy jednak o kryzysie demograficznym w sytuacji, gdy żyjemy coraz dłużej i poprawia się czas życia w dobrym zdrowiu - dodała.

Zwróciła uwagę, że Polska stała się krajem napływu migrantów, a w 2024 r. około 7 proc. urodzeń to były dzieci cudzoziemek.

- Nie można oczekiwać, że migracja zmieni trend urodzeń, ale może nieco go spowolnić - powiedziała.

Według Kotowskiej oprócz czynników takich jak dostęp do mieszkań, stabilność pracy czy partnerstwo w rodzinie, znaczenie dla decyzji o rodzicielstwie, ma systemowe wsparcie rodziny w sytuacji przewlekłej choroby lub nagłego zdarzenia.

- Dłuższe urlopy rodziców wcześniaków to za mało (przepis obowiązuje od 19 marca 2025 r. - PAP). Bezpieczeństwo rodzin, zmagających się z trudnościami związanymi z chorobą dorosłych i dzieci, musi być elementem polityki rodzinnej - oceniła.

Dodała, że kolejny element mający wpływ na płodność to zdrowie reprodukcyjne.

- To temat w Polsce upolityczniony. Program leczenia niepłodności wymaga nie tylko stabilnego i zwiększonego finansowania. Wymaga też rzetelnej edukacji zarówno osób dorosłych jak i młodszych pokoleń - powiedziała.

Kotowska zwróciła uwagę, że międzynarodowe badanie Generations and Gender Survey przeprowadzone latach 2020-2023 w 10 krajach pokazuje, że niepłodność była istotną barierą prokreacji dla znaczącej grupy kobiet i mężczyzn w wieku 42-50 lat, którzy nie mają dzieci, choć chcieli albo mają mniej dzieci, niż chcieli.

Według badania, w grupie osób mających mniej dzieci niż chciało 22,5 proc. mężczyzn i aż 32,3 proc. kobiet doświadczyło niepłodności. Spośród bezdzietnych osób, które nie zrealizowały swych planów rodzicielskich, 18,1 proc. mężczyzn i aż 32 proc. kobiet doświadczyło niepłodności. Wśród rodziców jednego dziecka, którzy nie spełnili swych planów aż 29,5 proc. mężczyzn i aż 36,8 proc. kobiet doświadczyło niepłodności.

Ponadto według Kotowskiej, dyskutując o niskiej dzietności w Polsce, pomijane są niekorzystne okoliczności podejmowania decyzji o dziecku, będącym zobowiązaniem na całe życie. Powiedziała, że wstępne wyniki badania Generations and Gender Survey w Polsce, wskazują, że około 80 proc. respondentów między 18. a 59. rokiem życia deklaruje zagrożenie wojną jako lęk, który dominuje w ich życiu.

Dodała, że zbliżone nasilenie lęku występuje też w innych krajach (Estonia, Mołdawia, Czechy).

- Pamiętajmy jednak, że w Polsce dodatkowo obawy związane z prokreacją wynikają z ograniczenia dostępu do legalnej aborcji po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z 2020 r. Badania potwierdzają, że prawa reprodukcyjne w Polsce są ważną barierą decyzji o urodzeniu pierwszego i drugiego dziecka, zwłaszcza dla kobiet - powiedziała Kotowska. 

(kno/ akar/)