W Muzeum Kaszubskim w Kartuzach odbyło się spotkanie poświęcone jednemu z najbardziej intrygujących stanowisk archeologicznych regionu - Zamkowej Górze (Kosy, stan. 1). We wczesnym średniowieczu funkcjonowało tu grodzisko.

Gościem muzeum był archeolog Szymon Czerski, który przedstawił dotychczasowe ustalenia dotyczące grodziska oraz nakreślił perspektywy dalszych badań. Wśród uczestników znaleźli się przedstawiciele lokalnych instytucji, m.in. Urzędu Miejskiego w Kartuzach, Nadleśnictwa Kartuzy, I Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi w Kartuzach, Niepublicznego Przedszkola „Aniołek” w Kiełpinie oraz Towarzystwa Miłośników Kartuz.

Gród sprzed ponad tysiąca lat

Prelegent rozpoczął od omówienia lokalizacji stanowiska oraz jego kontekstu osadniczego. Jak podkreślił, teren Zamkowej Góry budził zainteresowanie już w pradziejach, natomiast szczególnego znaczenia nabrał we wczesnym średniowieczu. Grodzisko było nie tylko punktem obronnym, lecz także wyrazem siły i zdolności organizacyjnych lokalnej społeczności.

Według obecnych ustaleń funkcjonowanie grodu obejmuje okres od VII do XII wieku, przy czym najbardziej prawdopodobny czas jego użytkowania przypada na VII–IX stulecie. Datowanie to ma jednak charakter ogólny i - jak zaznaczył archeolog - wymaga ostrożności. W literaturze pojawiają się bowiem głosy, m.in. Elżbiety Choińskiej-Bochdan, sugerujące, że w XIII wieku Zamkowa Góra nie jest już poświadczona w źródłach, co może oznaczać wcześniejsze zaprzestanie jej użytkowania.

[FOTORELACJA]30548[/FOTORELACJA]

Grodzisko z zagadką

Jednym z kluczowych problemów pozostaje interpretacja struktury obiektu. Bywa on określany jako grodzisko dwuczłonowe bez gródka. Brak potwierdzenia istnienia gródka wynika jednak przede wszystkim z niedostatecznego zakresu badań. W miejscu, gdzie mógłby się on znajdować, nie prowadzono dotąd wykopalisk. Oznacza to, że obecny stan wiedzy nie pozwala jednoznacznie rozstrzygnąć tej kwestii.

Już w 1997 roku w Karcie Ewidencji Stanowiska Archeologicznego M. Fudziński przyznał Zamkowej Górze najwyższą ocenę w kategorii wartości badawczej. Mimo to obiekt wciąż pozostaje słabo rozpoznany i wymaga badań wykopaliskowych, zwłaszcza o charakterze sondażowym.

Między historią a ochroną przyrody

Istotnym utrudnieniem jest fakt, że stoki wzgórza objęte są ochroną jako Rezerwat przyrody Zamkowa Góra. Rezerwat utworzono w 1954 roku, a jego powierzchnia wynosi 7,58 ha. Rosną tu drzewa, których wiek sięga nawet 250 lat, a także chronione gatunki roślin, takie jak żywiec cebulkowy czy groszek skrzydlaty.

Na szczycie, w części zachodniej, znajduje się prawdopodobny ślad średniowiecznego grodziska wpisanego do rejestru zabytków nieruchomych. Połączenie wartości przyrodniczych i archeologicznych czyni to miejsce wyjątkowym, ale jednocześnie wymaga szczególnej ostrożności przy planowaniu ewentualnych badań terenowych.

Legendy, które przetrwały wieki

Zamkowa Góra funkcjonuje również w lokalnej tradycji. W okresie międzywojennym o zamku i niezwykłej księżniczce pisały Zuzanna Rabska oraz Teodora Kropidłowska. Historię tę można dziś poznać m.in. dzięki audiobookowi „Bajki kartuskie” dostępnemu na kanale YouTube muzeum.

Choć, jak zauważył prelegent, realia legendy rozmijają się z faktami historycznymi, w każdej opowieści może kryć się „nić prawdy”. To właśnie na styku nauki i lokalnej tradycji rodzi się najciekawsza narracja o przeszłości regionu.

Potencjał, który czeka na odkrycie

Spotkanie w muzeum pokazało, że Zamkowa Góra to jedno z najbardziej obiecujących stanowisk archeologicznych w rejonie Kartuz. Już dziś może stanowić atrakcyjny cel spacerów i wycieczek, a także ważny element narracji wystawy stałej. Pełne wykorzystanie jej potencjału badawczego będzie jednak możliwe dopiero po przeprowadzeniu dalszych prac terenowych.

Warto dodać, że w "Kartuskich Zeszytach Muzealnych” (nr 7) opublikowano artykuł poświęcony Zamkowej Górze, a w książce "Kropidłowska opowiada. Legendy kaszubsko-pomorskie" znajduje się legenda związana z tym miejscem. Obie publikacje dostępne są w sklepiku muzeum.

Natomiast legendy dotyczące Zamkowej Góry znajdują się na kanale YouTube Muzeum Kaszubskiego:

• https://youtu.be/oaowGMjBQZ0?si=l6yM52Y_OKbU09N-
• https://youtu.be/7aPDHmlGHe8?si=B4nnNu9CEKoFxcUd