Sowy w hodowli – fascynujący świat ptaków, których nie da się „wytresować”

Są symbolem mądrości, tajemnic i nocnego świata. Potrafią niemal bezszelestnie przelecieć tuż nad głową, doskonale widzą po zmroku i potrafią obrócić głowę pod kątem, który człowiekowi wydaje się wręcz niemożliwy. Sowy fascynują, dlatego niektórzy decydują się na ich hodowlę i szkolenie.

Trzeba jednak wiedzieć jedno: sowa nie jest zwykłym zwierzęciem domowym. Jej utrzymanie wymaga wiedzy, odpowiednich warunków, czasu, a w przypadku wielu gatunków także spełnienia wymogów prawnych.

Sowa to nie „duży chomik z piórami”

Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że hodowla sowy przypomina opiekę nad innymi ptakami. Tymczasem to zupełnie inna historia.

Sowy są drapieżnikami wyspecjalizowanymi w polowaniu. Ich ciało zostało stworzone do życia w powietrzu: mają potężne szpony, mocny dziób, doskonały wzrok i słuch oraz wyjątkowo precyzyjną kontrolę lotu.

Co więcej, ich słynny bezszelestny lot nie jest przypadkiem. Specjalna budowa piór ogranicza turbulencje i hałas powstający podczas ruchu skrzydeł. Dzięki temu sowa może zbliżyć się do ofiary niemal niezauważona.

I właśnie dlatego osoba, która chce zajmować się sową, musi myśleć o niej przede wszystkim jak o dzikim drapieżniku żyjącym w niewoli, a nie jak o zwierzęciu towarzyszącym.

Hodowla sowy zaczyna się od odpowiedniego pochodzenia

Pierwszym krokiem nie powinno być kupienie ptaka, ale sprawdzenie, skąd pochodzi i jaki dokładnie jest jego status prawny.

W Polsce wiele gatunków sów podlega ochronie gatunkowej, a dodatkowe ograniczenia mogą wynikać z przepisów CITES i prawa Unii Europejskiej. Ustawa o ochronie przyrody przewiduje zakazy m.in. dotyczące przetrzymywania, posiadania, chowu i hodowli chronionych gatunków.

W przypadku zwierząt objętych odpowiednimi załącznikami unijnych przepisów CITES istnieje również obowiązek zgłoszenia ich do rejestru prowadzonego przez właściwego starostę.

Dlatego przed zakupem sowy trzeba sprawdzić gatunek, dokumentację pochodzenia, wymagania dotyczące rejestracji oraz ewentualne zezwolenia. Nielegalne pozyskanie sowy z natury nie jest „ratowaniem ptaka” i może skończyć się poważnymi konsekwencjami.

Jak wygląda prawdziwa woliera dla sowy?

Klatka, w której można trzymać papugę, zdecydowanie nie wystarczy.

Sowa potrzebuje przestrzeni pozwalającej na naturalne zachowania, przede wszystkim ruch i lot. W praktyce hodowla wymaga odpowiednio zaprojektowanej woliery lub pomieszczenia lotowego, zabezpieczonego przed ucieczką i kontaktem z innymi zwierzętami.

W środku powinny znaleźć się przede wszystkim:

• stabilne żerdzie o różnych średnicach,
• miejsca umożliwiające odpoczynek i ukrycie się,
• osłona przed deszczem, wiatrem i nadmiernym słońcem,
• bezpieczna przestrzeń do lotu,
• łatwe do czyszczenia powierzchnie,
• pojemniki na wodę i pokarm,
• rozwiązania umożliwiające zachowanie higieny.

Bardzo ważne są również żerdzie. Nie powinny wszystkie wyglądać identycznie i mieć takiej samej średnicy. Różnorodność podłoża pod stopami pomaga ograniczać przeciążenia i problemy z łapami.

W przypadku ptaków drapieżnych środowisko powinno umożliwiać także zachowania charakterystyczne dla danego gatunku. Współczesna opieka nad zwierzętami egzotycznymi coraz mocniej podkreśla znaczenie wzbogacania środowiska i umożliwiania zwierzęciu realizowania naturalnego repertuaru zachowań.

Najważniejszy temat: jedzenie

Tutaj wiele osób może się zdziwić.

Sowy nie powinny być karmione po prostu kawałkami mięsa kupionymi w sklepie. Są przystosowane do zjadania całej ofiary, a więc także kości, skóry, piór czy narządów wewnętrznych.

W żywieniu ptaków drapieżnych w niewoli wykorzystuje się między innymi myszy, szczury, jednodniowe pisklęta czy przepiórki – zależnie od gatunku i wielkości ptaka. Merck Veterinary Manual wskazuje, że sowy w niewoli mogą być żywione między innymi jednodniowymi pisklętami, szczurami i myszami, a żywienie całymi ofiarami pomaga odtworzyć naturalny sposób pobierania pokarmu.

To niezwykle ważne, ponieważ sama tkanka mięśniowa nie jest odpowiednikiem kompletnej ofiary.

Sowa potrzebuje odpowiednio zbilansowanej diety, a nie po prostu „mięsa”.

Dlatego hodowca powinien korzystać z wiedzy lekarza weterynarii zajmującego się ptakami egzotycznymi lub drapieżnymi. Niewłaściwe żywienie może prowadzić do niedoborów mineralnych, problemów z kośćmi, otyłości i innych poważnych chorób.

Dlaczego sowa wypluwa kulkę?

To jedna z najbardziej niezwykłych rzeczy, które można obserwować u sowy.

Po zjedzeniu ofiary ptak nie trawi wszystkiego. Pióra, sierść, część kości i inne niestrawne elementy zostają sprasowane w charakterystyczną wypluwkę.

Po pewnym czasie sowa zwraca ją przez dziób.

Dla opiekuna wypluwka jest czymś więcej niż tylko „ptasim odpadem”. Może dostarczać informacji o tym, co ptak jadł, a analiza jej zawartości jest również wykorzystywana w badaniach przyrodniczych.

Czy sowę można wytresować?

Tak – ale słowo „tresura” może być tutaj mylące.

Sowy można oswajać i uczyć określonych zachowań, jednak nie działają one dokładnie tak jak pies czy koń. W sokolnictwie wykorzystuje się przede wszystkim pracę z naturalnymi zachowaniami ptaka, budowanie zaufania i odpowiednie warunkowanie zachowania.

Celem nie jest nauczenie sowy sztuczek dla zabawy.

Ptak może nauczyć się między innymi:

• spokojnego przebywania na rękawicy,
• przychodzenia do opiekuna na określony sygnał,
• przechodzenia między żerdziami,
• współpracy podczas treningu lotowego,
• akceptowania podstawowych czynności pielęgnacyjnych.

Najważniejsza jest jednak relacja oparta na przewidywalności i zaufaniu.

Sowa nie jest zwierzęciem do przytulania

To jedna z najważniejszych rzeczy, o których powinien wiedzieć przyszły opiekun.

Duże oczy, puchate pióra i spokojny wygląd mogą sprawiać wrażenie, że sowa lubi kontakt z człowiekiem. W rzeczywistości częste głaskanie, przytulanie czy noszenie ptaka na rękach dla samej przyjemności człowieka może być dla niego źródłem stresu.

Sowa może tolerować kontakt z opiekunem, ale tolerowanie czegoś nie oznacza, że zwierzę tego potrzebuje.

Dobrze prowadzona opieka powinna przede wszystkim umożliwiać ptakowi zachowanie możliwie naturalnego repertuaru zachowań.

Szkolenie rozpoczyna się od zaufania

W sokolnictwie niezwykle ważny jest pierwszy etap kontaktu człowieka z ptakiem.

Nie chodzi o to, żeby „złamać charakter” sowy. Wręcz przeciwnie – dobry opiekun powinien nauczyć się rozpoznawać jej zachowanie.

Postawa ciała, ruchy głowy, sposób patrzenia, napięcie mięśni czy reakcja na człowieka mogą wiele powiedzieć o samopoczuciu ptaka.

Sowa, która zaczyna gwałtownie reagować, odsuwa się, syczy lub próbuje zaatakować, wyraźnie komunikuje, że sytuacja jest dla niej niekomfortowa.

Dobry trener obserwuje ptaka. Nie zmusza go do współpracy za wszelką cenę.

Lot – najważniejszy trening

Dla sowy lot nie jest sztuczką. Jest podstawową potrzebą.

Dlatego trening lotowy powinien odbywać się dopiero wtedy, gdy ptak jest odpowiednio przygotowany, zdrowy i przyzwyczajony do opiekuna.

Ważna jest także regularna kontrola masy ciała. U ptaków drapieżnych masa ciała ma duże znaczenie przy ocenie kondycji i planowaniu żywienia. Merck Veterinary Manual zaleca regularne ważenie ptaków drapieżnych i dostosowywanie ilości pokarmu do ich kondycji, aby uniknąć zarówno wychudzenia, jak i otyłości.

Trening nie powinien być jednak prowadzony według jednej uniwersalnej instrukcji. Inaczej pracuje się z małą sową, inaczej z dużym puszczykiem czy puchaczem. Znaczenie mają także wiek, zdrowie, temperament i doświadczenie ptaka.

Sowa potrzebuje weterynarza, który zna ptaki

Opieka nad sową wymaga znalezienia lekarza weterynarii mającego doświadczenie w leczeniu ptaków drapieżnych lub egzotycznych.

Regularna obserwacja jest bardzo ważna, ponieważ ptaki mają tendencję do ukrywania objawów choroby. Gdy opiekun zauważy wyraźną zmianę zachowania, apetytu, aktywności czy wyglądu odchodów, problem może być już poważny.

Warto również prowadzić dokumentację:

masa ciała → ilość i rodzaj pokarmu → aktywność → zachowanie → ewentualne problemy zdrowotne.

Takie obserwacje mogą być niezwykle pomocne podczas konsultacji weterynaryjnej.

A co z rozmnażaniem?

Hodowla lęgowa to kolejny poziom trudności.

Samo posiadanie pary nie oznacza jeszcze, że ptaki powinny zostać rozmnożone. Trzeba znać ich pochodzenie, genetykę, stan zdrowia i wymagania gatunku.

Pisklęta wymagają szczególnej opieki, a błędy w żywieniu młodych ptaków mogą prowadzić do poważnych zaburzeń rozwoju. W przypadku dzikich ptaków bardzo ważne jest także ograniczenie niepożądanego przyzwyczajania młodych do człowieka, szczególnie jeśli w przyszłości miałyby wrócić do środowiska naturalnego.

Dlatego rozmnażanie sów powinno być zadaniem dla osób posiadających odpowiednie doświadczenie i zaplecze, a nie eksperymentem początkującego hodowcy.

Sowa nie jest dobrym pupilem dla każdego

To chyba najważniejszy wniosek całego artykułu.

Sowa może być fascynującym podopiecznym dla doświadczonego opiekuna, hodowcy czy sokolnika. Nie jest jednak dobrym wyborem dla osoby, która marzy o niezwykłym zwierzątku „do domu”.

Nie wystarczy duża klatka, kilka myszy i chęć posiadania egzotycznego pupila.

Potrzebne są:

wiedza + odpowiednie pomieszczenie + legalne pochodzenie + właściwe żywienie + opieka weterynaryjna + czas + doświadczenie.

A przede wszystkim – szacunek dla tego, że mamy do czynienia z drapieżnikiem, którego natura nie została stworzona z myślą o życiu u boku człowieka.

10 rzeczy, których mogliście nie wiedzieć o sowach

1. Nie wszystkie sowy polują wyłącznie nocą. Niektóre gatunki są aktywne również o świcie, zmierzchu, a nawet w dzień.

2. „Bezszelestny lot” ma konkretną przyczynę. Budowa piór ogranicza hałas powstający podczas lotu.

3. Wypluwka nie jest odchodem. To sprasowana masa niestrawnych części pokarmu, którą ptak zwraca przez dziób.

4. Sowa może zjeść ofiarę niemal w całości. Jej układ pokarmowy jest przystosowany do diety opartej na zwierzętach.

5. Wielkie oczy sowy mają swoją cenę. Są bardzo duże w stosunku do czaszki i praktycznie nieruchome w oczodołach. Dlatego ptak kompensuje to niezwykłą ruchomością szyi.

6. Nie wszystkie sowy „lubią” kontakt z człowiekiem. Spokojny wygląd nie oznacza, że ptak jest oswojonym pupilem.

7. Sowa słyszy niezwykle precyzyjnie. U części gatunków asymetryczne położenie uszu pomaga określać kierunek, z którego dochodzi dźwięk.

8. Sowy są świetnymi obserwatorami. Ich wzrok jest przystosowany do polowania przy słabym oświetleniu.

9. Puchacz to nie „duża sowa”. To konkretny gatunek – jeden z największych przedstawicieli rodziny puszczykowatych.

10. Najlepszy opiekun sowy nie próbuje zrobić z niej psa. Jego zadaniem jest stworzenie warunków, w których ptak może możliwie naturalnie funkcjonować.

Fascynacja tak, przypadkowa hodowla – nie

Sowy od zawsze pobudzały ludzką wyobraźnię. Pojawiają się w mitach, legendach, literaturze i symbolice. Dziś fascynują nas równie mocno – tym razem za sprawą swojej biologii i niezwykłych zdolności.

Ich hodowla może być pasją, ale jest to pasja wymagająca.

Najważniejsze jest zrozumienie, że dobra opieka nad sową nie polega na tym, by uczynić z niej „domowego pupila”. Polega na stworzeniu jej możliwie najlepszych warunków do życia zgodnie z jej naturą.

A im lepiej poznamy sowę, tym bardziej zrozumiemy, że jej największym urokiem jest właśnie to, że pozostaje trochę dzika – nawet wtedy, gdy od pokoleń urodziła się w hodowli.