fot.nadesłane
Mały, kolczasty, ciekawski i aktywny głównie nocą. Jeż pigmejski afrykański potrafi skraść serce, ale jego hodowla wcale nie jest tak prosta, jak mogłoby się wydawać.
To zwierzę o bardzo konkretnych wymaganiach, własnym charakterze i zaskakujących zachowaniach. Jak przygotować mu odpowiednie warunki? Czym go karmić? Czy można go oswoić? I dlaczego czasami… pokrywa się własną śliną?
Jeż pigmejski afrykański, nazywany również jeżem białobrzuchym lub czteropalczastym, to Atelerix albiventris – gatunek pochodzący z Afryki. Nie należy mylić go z jeżami europejskimi spotykanymi w polskich ogrodach. Jeż afrykański jest od pokoleń hodowany jako zwierzę towarzyszące, natomiast dzikiego jeża znalezionego w Polsce nie należy zabierać do domu. To zupełnie różne sytuacje i różne potrzeby zwierząt.
Jeż pigmejski nie jest typowym „zwierzątkiem do zabawy w ciągu dnia”. To zwierzę nocne, które właśnie po zmroku zaczyna swoje życie. W naturze potrafi przemierzać wiele kilometrów w poszukiwaniu pożywienia. Dlatego jeż zamknięty w małej klatce, bez możliwości ruchu i eksplorowania otoczenia, szybko zaczyna mieć problem z zapewnieniem odpowiedniej aktywności. To właśnie dlatego jednym z najważniejszych elementów wyposażenia jego mieszkania jest duże, pełne koło do biegania. Powinno mieć jednolitą powierzchnię – druciane kołowrotki mogą powodować zakleszczenie łap.
I warto przygotować się na to, że nocą jeż potrafi naprawdę „rozkręcić” swoją aktywność.
Wbrew pozorom małe akwarium czy niewielka klatka nie są dobrym rozwiązaniem. Zalecana jest duża powierzchnia podłogi – Merck Veterinary Manual wskazuje minimum około 0,6 × 0,9 m, przy czym większe lokum daje zwierzęciu znacznie więcej możliwości ruchu. Pomieszczenie powinno być dobrze wentylowane i zabezpieczone przed ucieczką.
W środku powinny znaleźć się:
Jeż lubi również kopać i ryć, dlatego dobrze, jeśli przynajmniej część podłoża pozwala mu na takie zachowanie.
To jeden z najważniejszych elementów opieki nad jeżem afrykańskim. Zwierzę pochodzi z cieplejszego klimatu i nie powinno być trzymane w chłodnym pomieszczeniu. Według Merck Veterinary Manual optymalna temperatura otoczenia wynosi około 24–29°C, a zakres odpowiednich temperatur jest szerszy – około 22–32°C. Zarówno zbyt niska, jak i zbyt wysoka temperatura może być dla jeża problemem. Przy wychłodzeniu może wejść w stan torporu. Nie należy traktować tego jako normalnego „zimowego snu” zwierzęcia domowego. Długotrwałe wychłodzenie może być dla jeża niebezpieczne.
Dlatego w hodowli warto kontrolować temperaturę termometrem, a nie kierować się wyłącznie tym, czy człowiekowi w pokoju jest ciepło.
Tutaj również łatwo o błędy. Jeż pigmejski jest owadożercą, choć jego dieta w naturze jest bardziej różnorodna. W hodowli podstawę może stanowić pełnoporcjowa karma przeznaczona dla jeży lub owadożerców. Jako alternatywę stosuje się wysokiej jakości karmy dla kotów lub psów o odpowiednim składzie. Uzupełnieniem diety mogą być między innymi:
Bardzo ważne jest jednak zachowanie proporcji. Jeż może łatwo przytyć, a otyłość jest częstym problemem u jeży trzymanych jako zwierzęta domowe. Nie należy też eksperymentować z przypadkowymi suplementami. Przy prawidłowo zbilansowanej karmie dodatkowa suplementacja witaminowo - mineralna zwykle nie jest potrzebna.
Jeże mają ogromny apetyt na owady. Podawanie ich może być również świetnym elementem wzbogacania środowiska. Zamiast zawsze wkładać jedzenie do jednej miski, można bezpiecznie ukrywać część pokarmu w podłożu lub specjalnych zabawkach. Jeż musi wtedy poszukać pożywienia, podobnie jak robiłby to w naturze.
To nie tylko posiłek – to również ćwiczenie dla ciała i głowy.
Może się mocno przywiązać do rutyny i opiekuna, ale nie każdy jeż będzie równie kontaktowy. Młody jeż często potrzebuje czasu, aby zrozumieć, że człowiek nie stanowi zagrożenia. Początkowo może syczeć, prychać, stroszyć kolce i zwijać się w kulkę. Nie oznacza to, że jest „złośliwy”. To jego naturalny mechanizm obronny. Najlepszym sposobem oswajania jest spokój, regularność i brak przymusu. Warto pozwalać zwierzęciu przyzwyczaić się do zapachu opiekuna, podnosić je delikatnie i zapewniać mu spokojne miejsce. Młode jeże mogą być regularnie, delikatnie brane na ręce – takie postępowanie może pomóc w uzyskaniu bardziej oswojonego dorosłego zwierzęcia.
Kolce nie oznaczają, że jeż chce nas zranić. Jeż stroszy kolce przede wszystkim wtedy, gdy czuje zagrożenie. Jego skóra tworzy coś w rodzaju elastycznego „pancerza”. Specjalny mięsień może ściągnąć ją wokół ciała, powodując zwinięcie się zwierzęcia w niemal idealną kulkę.
Dlatego początkujący opiekun powinien nauczyć się rozpoznawać różnicę między:
„Nie znam cię i trochę się boję” a „Jestem spokojny i pozwalam ci się dotknąć”.
Czasem największym sukcesem oswajania jest nie to, że jeż zasypia na rękach, ale że przestaje się przed człowiekiem zwijać.
Jeże mają bardzo charakterystyczne zachowanie nazywane samonamaszczaniem.
Kiedy zetkną się z interesującym zapachem lub substancją, mogą zacząć intensywnie lizać i żuć materiał, a następnie rozprowadzać pienistą ślinę po własnych kolcach.
Wygląda to dość osobliwie – jeż potrafi wyginać ciało w bardzo dziwnych pozycjach, aby dokładnie pokryć kolce śliną. Naukowcy wciąż nie mają jednej pewnej odpowiedzi, dlaczego dokładnie jeże to robią. Jedna z hipotez zakłada, że może mieć to związek z maskowaniem zapachu lub obroną chemiczną. W każdym razie właściciel pierwszy raz obserwujący takie zachowanie może pomyśleć, że jego pupil właśnie „zwariował”. Nie – po prostu robi coś bardzo jeżowego.
Jeże pigmejskie rozmnażają się stosunkowo łatwo, ale łatwe rozmnażanie nie oznacza, że hodowla jest prosta. Według danych weterynaryjnych samica powinna mieć co najmniej około 6 miesięcy przed pierwszym rozrodem. Ciąża trwa około 34–37 dni, a miot liczy średnio 3–4 młode, choć liczba ta może być większa lub mniejsza.
Po narodzinach potrzebny jest spokój. Samica powinna mieć zapewnioną prywatność już przed porodem i przez pierwsze tygodnie po nim. Nadmierne ingerowanie człowieka lub obecność innych jeży może zwiększać ryzyko porzucenia albo zabicia młodych.
Dlatego rozmnażanie jeży nie powinno być traktowane jako sposób na „słodkie maluchy do sprzedania”. Odpowiedzialny hodowca powinien przede wszystkim znać pochodzenie zwierząt, kontrolować ich zdrowie i planować, gdzie trafi każde młode.
Średnia długość życia jeża pigmejskiego wynosi około 4–6 lat, choć niektóre osobniki mogą dożywać około 8 lat. To oznacza, że decyzja o zakupie jeża jest zobowiązaniem na kilka lat. Warto więc wcześniej odpowiedzieć sobie na pytania:
Jeże, podobnie jak inne zwierzęta, mogą chorować. Wśród problemów spotykanych u jeży pigmejskich wymienia się między innymi pasożyty skóry, infekcje grzybicze, choroby zębów, otyłość i problemy neurologiczne.
Jednym z częstych problemów skórnych jest zarażenie roztoczami. Objawami mogą być między innymi nadmierna utrata kolców, łuszczenie skóry, strupy czy zmiany wokół oczu.
Niepokojące powinny być również:
Jeż, który nagle zachowuje się zupełnie inaczej niż zwykle, powinien zostać skonsultowany z lekarzem weterynarii mającym doświadczenie w leczeniu zwierząt egzotycznych.
1. Ma 36 zębów
Dorosły jeż pigmejski ma zazwyczaj 36 zębów, podobnie jak wiele innych małych ssaków.
2. Jego serce bije bardzo szybko
U jeża afrykańskiego prawidłowa częstotliwość pracy serca wynosi około 180–280 uderzeń na minutę.
3. Potrafi przejść naprawdę sporo
Dziki jeż podczas poszukiwania pożywienia może pokonywać znaczne odległości. Dlatego koło do biegania nie jest luksusem, ale bardzo ważnym elementem wyposażenia jeżowego lokum.
4. Młode rodzą się z miękkimi kolcami
Noworodki mają kolce, ale są one początkowo miękkie i mniej niebezpieczne. Z czasem pojawiają się kolejne i twardnieją.
5. Jeż może być świetnym „nocnym obserwatorem”
Jeżeli ktoś lubi obserwować zwierzęta, jeż potrafi dostarczyć mnóstwo rozrywki. W nocy węszy, kopie, biega, szuka jedzenia i sprawdza każdy zakamarek swojego otoczenia.
6. Nie każdy jeż jest taki sam
Jedne osobniki są bardzo ciekawskie i szybko wychodzą do człowieka. Inne przez długi czas pozostają nieufne. To nie wada charakteru. Jeż ma po prostu własną osobowość.
To świetne zwierzę dla osoby, która lubi obserwować, a niekoniecznie stale dotykać czy przytulać pupila. Nie wymaga spacerów jak pies, nie zajmuje tyle miejsca co większe zwierzęta i może nawiązać z człowiekiem ciekawą relację. Ale wymaga konsekwencji.
Największym błędem jest kupowanie jeża wyłącznie dlatego, że wygląda uroczo na zdjęciach. Za tymi niewielkimi kolcami kryje się zwierzę o bardzo konkretnych potrzebach. Ciepło, odpowiednia dieta, ruch, kryjówki, higiena, spokojne oswajanie i właściwa opieka weterynaryjna – to właśnie jest przepis na zdrowego jeża.
A kiedy wieczorem zgasną światła, zaczyna się jego ulubiona pora dnia. Wtedy mały kolczasty lokator wychodzi z kryjówki, rozprostowuje łapki, wskakuje na koło i rozpoczyna swoją nocną wędrówkę.
