Dlaczego jesienią pachnie las? Tajemnica zapachu, który znamy od dziecka

Wystarczy wejść kilka kroków między drzewa, szczególnie po deszczu, i od razu wiadomo – to jesień. Wilgotna ziemia, liście, mech, kora drzew i charakterystyczny, lekko „grzybowy” aromat tworzą zapach, którego nie da się pomylić z żadnym innym. Ale właściwie dlaczego jesienią las pachnie inaczej niż latem?

Nie ma jednego składnika odpowiedzialnego za ten zapach. Jesienny aromat lasu to raczej cała mieszanka zapachów, która powstaje w wyniku zmian zachodzących w roślinach, glebie i ściółce.

Wszystko zaczyna się od liści

Jesienią drzewa przygotowują się do zimy. Liście przestają być potrzebne w dotychczasowej formie, zmieniają kolor, a następnie opadają na ziemię. I właśnie wtedy zaczyna się ich druga „historia”. Warstwa opadłych liści staje się częścią leśnej ściółki. Z czasem rozkładają ją bakterie, grzyby i drobne organizmy żyjące w glebie. Podczas tego procesu uwalniane są różne związki chemiczne, które trafiają do powietrza. To między innymi one odpowiadają za charakterystyczny zapach wilgotnego lasu.

A skąd ten zapach po deszczu?

To jeden z najbardziej charakterystycznych elementów jesiennego spaceru. Po deszczu zapach lasu staje się zdecydowanie intensywniejszy. Jednym z powodów jest geosmina – związek wytwarzany przez niektóre mikroorganizmy żyjące w glebie. To właśnie geosmina odpowiada za charakterystyczny, ziemisty aromat kojarzony z wilgotną ziemią. Co ciekawe, człowiek jest na ten zapach wyjątkowo wyczulony. Nawet niewielkie ilości geosminy mogą być dla nas łatwo wyczuwalne. Dlatego czasem wystarczy pierwszy deszcz po kilku suchych dniach, żeby las nagle „pachniał” znacznie mocniej.

Pachną też grzyby

Jesienią do leśnej mieszanki zapachów dołączają grzyby. I nie chodzi wyłącznie o te, które wkładamy do koszyka. W lesie przez cały czas funkcjonuje ogromna sieć grzybów, których większości nawet nie zauważamy. Grzybnia rozkłada materię organiczną i uczestniczy w obiegu składników odżywczych. Przy okazji wytwarzane są różne związki lotne, które wpływają na zapach leśnego podłoża. Dlatego jesienny las może pachnieć „grzybowo”, nawet jeśli w pobliżu nie znajdziemy ani jednego dorodnego borowika.

Las pachnie także drzewami

Swoją cegiełkę dokładają również same drzewa. Kora, igły, żywica i olejki eteryczne zawierają związki lotne, które mogą być wyczuwalne w leśnym powietrzu. Szczególnie charakterystyczny aromat mają lasy iglaste. Jesienią, gdy jest chłodniej i wilgotniej, zapachy mogą utrzymywać się przy ziemi dłużej niż podczas gorących, suchych dni. Dlatego spacer przez sosnowy las po chłodnym poranku może pachnieć zupełnie inaczej niż ten sam spacer w lipcowe południe.

Dlaczego jesienny las pachnie „bardziej”?

To niekoniecznie oznacza, że jesienią las produkuje po prostu więcej zapachów. Duże znaczenie ma temperatura, wilgotność i ruch powietrza. Po deszczu cząsteczki zapachowe łatwiej uwalniają się ze ściółki i gleby. Przy spokojnej pogodzie zapachy nie są też tak szybko rozpraszane. Do tego dochodzi ogromna ilość materiału organicznego znajdującego się na dnie lasu – świeżo opadłe liście, igły, kawałki kory, gałązki i owoce. Wszystko to tworzy jesienny „koktajl zapachowy”.

Dlaczego ten zapach kojarzy nam się z jesienią?

Tutaj pojawia się jeszcze jeden ciekawy element – nasza pamięć. Zapachy są bardzo silnie związane z pamięcią i emocjami. Dlatego aromat mokrych liści czy wilgotnej ziemi może natychmiast przywołać wspomnienia spacerów z dzieciństwa, grzybobrania, kasztanów, ogniska albo jesiennych wycieczek. Być może właśnie dlatego zapach lasu po deszczu potrafi przenieść nas w przeszłość szybciej niż fotografia. Nie trzeba nawet zastanawiać się, co dokładnie czujemy. Nasz mózg często rozpoznaje ten zapach zanim zdążymy go nazwać.

Kaszuby jesienią pachną wyjątkowo

Na Kaszubach jesienny zapach lasu ma jeszcze jeden atut – różnorodność krajobrazu. Są tu rozległe kompleksy sosnowe, lasy mieszane, podmokłe tereny, mchy, torfowiska i brzegi jezior. Każde z tych miejsc ma nieco inny mikroklimat i inną roślinność. Dlatego inaczej pachnie suchy sosnowy bór, inaczej wilgotny las nad jeziorem, a jeszcze inaczej leśna droga po całonocnym deszczu. Można powiedzieć, że nie istnieje jeden zapach kaszubskiego lasu. Zmienia się on wraz z porą roku, pogodą, miejscem, a nawet porą dnia.

Następnym razem zatrzymaj się na chwilę

Podczas kolejnego jesiennego spaceru warto zrobić coś bardzo prostego. Zatrzymać się. Nie szukać od razu grzybów, nie sprawdzać telefonu, nie spieszyć się do samochodu. Po prostu przez chwilę pooddychać. Bo zapach lasu jest czymś, czego nie da się sfotografować ani zabrać ze sobą do domu. Można go tylko zapamiętać. A jesienią las ma dla nas szczególnie dużo do opowiedzenia – również za pomocą zapachu.