Uczniowie dowiedzą się jak rozpoznać dezinformację

Reforma „Kompas Jutra”, która ruszyła we wtorek, wprowadza edukację medialną mającą nauczyć dzieci krytycznego korzystania z sieci i walki z dezinformacją. Według raportu „Internet dzieci 2026”, 2,6 mln polskich uczniów w wieku od 7 do 14 lat spędza w sieci ok. 4,5 godziny każdego dnia.

Nowe treści z zakresu edukacji medialnej nie wchodzą do planu lekcji jako samodzielny przedmiot. Nauczyciele będą je realizować podczas zajęć z języka polskiego, informatyki, geografii, edukacji obywatelskiej oraz zajęć praktyczno-technicznych.

Ministerstwo Edukacji Narodowej poinformowało, że uczniowie nauczą się weryfikacji faktów, odróżniania ich od opinii oraz rozpoznawania manipulacji i dezinformacji w sieci. Dzieci dowiedzą się, jak bezpiecznie szukać i selekcjonować informacje, oceniać wiarygodność źródeł, a także jak odpowiedzialnie tworzyć i publikować własne treści cyfrowe.

Ministra edukacji Barbara Nowacka stwierdziła w czwartek podczas konferencji prasowej, że reforma jest odpowiedzią na wyzwania związane z funkcjonowaniem dzieci i młodzieży w świecie cyfrowym.

– Chcemy, aby młody człowiek umiał odróżnić prawdę od fałszu i potrafił znaleźć źródło informacji. (…) Fake newsy i dezinformacja są naszą codziennością. Każdy z nas, czytając artykuł czy oglądając zdjęcie, powinien zatrzymać się na chwilę i zastanowić: skąd ta informacja się wzięła, kto ją przekazuje i czy jest prawdziwa – podkreśliła szefowa resortu.

O powszechnym korzystaniu z sieci przez najmłodszych świadczy raport „Internet dzieci 2026”, opublikowany w czerwcu przez fundację Instytut Cyfrowego Obywatelstwa. Z badań wynika, że w Polsce z internetu korzysta około 2,6 mln dzieci w wieku 7-14 lat, które spędzają online średnio 4 godziny i 25 minut dziennie. To o godzinę dłużej, niż wynosi średnia dla całej populacji Polaków.

Według raportu dzieci przeznaczają 40 proc. czasu online na serwisy społecznościowe, mimo że są one przeznaczone dla użytkowników od 13. roku życia. Badanie pokazało również, jak najmłodsi masowo korzystają z nowoczesnych technologii: 43 proc. z nich używa ChatGPT, a 23 proc. sięga po narzędzia do obróbki wideo opierające się na sztucznej inteligencji.

Autorzy zwrócili też uwagę, że dwie trzecie czasu w sieci dzieci spędzają na platformach społecznościowych oraz w serwisie YouTube, przez co narażone są na kontakt z treściami niskiej jakości generowanymi przez sztuczną inteligencję, tzw. AI slop. Jednocześnie serwisy edukacyjne zajmują zaledwie 1 proc. ich czasu online.

Dla uczniów klas IV-VIII szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych Narodowe Centrum Kultury Filmowej w Łodzi stworzyło ogólnopolski program edukacji medialnej i walki z dezinformacją „What the FEJK”. Program, pod patronatem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ruszy 17 września. Jego celem jest wyposażenie nastolatków w narzędzia pozwalające samodzielnie oceniać wiarygodność przekazu: sprawdzać jego autora i źródło, analizować kontekst, docierać do materiałów pierwotnych, porównywać informacje oraz świadomie korzystać z nowych technologii.

Z badań Eurobarometru „Wpływ nadmiernego czasu spędzonego przed ekranem i w mediach społecznościowych na zdrowie psychiczne młodych” przeprowadzonych na przełomie marca i kwietnia 2026 r. wynika, że nastolatki w wieku 13-18 lat żyjące w krajach UE spędzają przed ekranem średnio 4,5 godziny dziennie w dni szkolne, a w weekendy 6,1 godziny. Przy czym ponad 40 proc. z nich uważa ten czas za nadmierny.

Jak czytamy w raporcie, młodzież w Polsce częściej napotyka zmanipulowane treści niż ich rówieśnicy w Unii Europejskiej. Aż 43 proc. młodych Polaków przyznało, że zetknęło się z trudnymi do zweryfikowania materiałami wygenerowanymi przez sztuczną inteligencję, podczas gdy średnia unijna wynosi 39 proc.

Dodatkowo 42 proc. z nich trafiło na fałszywe informacje wobec średniej w wysokości 35 proc. w Unii Europejskiej, a 31 proc. doświadczyło mowy nienawiści, co oznacza wynik o 6 punktów procentowych wyższy niż średnia dla całej Wspólnoty.

Zapytani o działania mogące poprawić samopoczucie psychiczne użytkowników internetu, polscy nastolatkowie najczęściej wskazywali na lepszy dostęp do wsparcia psychologicznego (49 proc.), kampanie społeczne skierowane do młodych (42 proc.) oraz większą edukację rodziców (38 proc.). Na końcu listy znalazły się dodatkowe lekcje w szkołach (36 proc.) i jest to wynik wyraźnie niższy niż średnia unijna, gdzie szkolną edukację popiera 44 proc. młodzieży.

Na problem braku bezpieczeństwa w sieci wskazują także sami rodzice, o czym świadczy inne badanie Eurobarometru „Bezpieczny internet i wolność słowa” wykonane w czerwcu 2026 r. Największe obawy wśród polskich dorosłych budzi ryzyko uwodzenia lub wykorzystania seksualnego dzieci (73 proc.), cyberprzemoc (73 proc.) oraz kontakt ze szkodliwymi treściami (71 proc.). 

(mzb/ joz/)