Potrzebujemy czegoś więcej niż samego dźwięku syreny

Syrena zwraca uwagę, ale nie mówi ludziom, co mają zrobić. W sytuacji zagrożenia potrzebujemy jasnych poleceń i wiarygodnego źródła informacji, inaczej będziemy naśladować innych – powiedział PAP prof. Tomasz Grzyb.

– Obawiam się, że większość z nas kompletnie nie wie, jak się zachować, bo po prostu tego nie przećwiczyliśmy. Syrena alarmowa dla większości z nas nie jest znakiem czegokolwiek – powiedział Grzyb, psycholog społeczny, dziekan Wydziału Psychologii we Wrocławiu Uniwersytetu SWPS.

Jak zauważył, Warszawiakom dźwięk syren kojarzy się m.in. z godziną 17.00 w rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego, w innych miejscach – z Ochotniczą Strażą Pożarną. Syrena zwraca uwagę, ale sama nie odpowiada na podstawowe pytanie: co należy zrobić.

Psycholog opowiedział o niedawnej konferencji w Niemczech, podczas której uczestnikom rozdzwoniły się telefony dźwiękiem, którego sami nie ustawili. Był to test systemu ostrzegania. Odbiorcy od razu dostali informację, że nic nie muszą robić i mogą oczekiwać kolejnych komunikatów.

– To przynajmniej zmniejszało niepewność. U nas słyszymy syrenę i nadal pozostaje pytanie: cóż właściwie powinniśmy zrobić? – wskazał.

Jego zdaniem wojna w Ukrainie dała Polsce czas na przygotowanie systemów bezpieczeństwa i obywateli. Zagrożeniem nie muszą być przy tym bombardowania czy drony; może nim być powódź albo blackout.

– Nie zdajemy sobie sprawy, jak bardzo jesteśmy zależni od prądu. Jesteśmy trochę jak pijane dzieci we mgle. Wiemy, że coś może się wydarzyć, ale nie wiemy, co wtedy zrobić – powiedział.

Grzyb przyznał, że sam ma plecak ewakuacyjny, spakowany „na wyraźne życzenie» żony. Jego zdaniem poradnik bezpieczeństwa nie wystarczy – potrzebne są przećwiczone nawyki i „skrypt postępowania».

Pierwszym odruchem człowieka, który zetknie się z realnym zagrożeniem, może być podejście do okna lub wyjście na balkon, aby zobaczyć, co się dzieje. Jeśli nie wiemy, jak postąpić, zaczynamy też naśladować innych.

– Dużo lepiej wiedzieć, co robić, niż ślepo podążać za tłumem – zaznaczył.

Jako przykład znaczenia wcześniejszego przygotowania podał pożar samolotu Japan Airlines po zderzeniu na lotnisku Haneda w Tokio w 2024 r. Pasażerowie chcieli zabierać bagaże, ale personel nakazał im natychmiast iść do wyjść i wszystko zostawić.

– Posłuszeństwo wobec ludzi, którzy wiedzieli, co robić i mieli to przećwiczone, uratowało życie ponad 300 osób – powiedział.

Według Grzyba w warunkach silnego stresu ludzie szukają kogoś, kto wydaje się wiedzieć, co należy zrobić. Dlatego komunikat alarmowy powinien najpierw zawierać krótką instrukcję działania, a dopiero potem wyjaśniać przyczynę.

– Z badań wiemy też, że skuteczniejsze są komunikaty mówiące, co zrobić, niż mówiące, czego nie robić. „Wyjdź natychmiast» jest lepsze niż „nie zabieraj ze sobą niczego» – wskazał.

Potrzebne jest również jedno wiarygodne źródło informacji, zwłaszcza że w sytuacji kryzysowej należy spodziewać się dezinformacji. Zdaniem Grzyba taki system mogłaby firmować Straż Pożarna, której ufa większość Polaków. Tworzenie przez poszczególne samorządy własnych aplikacji może natomiast zwiększyć informacyjny chaos.

Psycholog zachęcił też do ustalenia rodzinnego planu kryzysowego: kto odbiera dzieci, gdzie rodzina ma się spotkać i jak jej członkowie skontaktują się ze sobą, jeśli przestaną działać telefony.

Zapytany, czy przeciętny Polak wie dziś, gdzie powinien się schronić w sytuacji zagrożenia, odpowiedział:

– Ja tego nie wiem. I to jest najgorsze – że nikt z nas tego nie wie. Nie wiemy, czy powinniśmy zostać w pomieszczeniu z najgrubszymi ścianami, zejść do piwnicy, czy ewakuować się z budynku.

– Właśnie dlatego tak bardzo brakuje nam informacji i jasnych, precyzyjnych poleceń, co mamy zrobić – podkreślił. 

(mir/ kcz/)