Pomysłowi wykorzystania dawnego cmentarza ewangelickiego w Przyjaźni na potrzeby nowych pochówków sprzeciwia się m.in. Stowarzyszenie Genealogów i Regionalistów Polskich "Korzenie". Jego członkowie chcą na wiosnę rozpocząć tam działania porządkowo-inwentaryzacyjne. Zwrócili się już w tej sprawie do Gminy Żukowo.
Wczoraj opisaliśmy propozycję radnej Marii Byczkowskiej, która zwróciła się do władz gminy Żukowo z wnioskiem o przekazanie terenu dawnego ewangelickiego cmentarza parafii w Przyjaźni. Radna argumentowała, że rozwijająca się miejscowość może w przyszłości potrzebować dodatkowego miejsca na pochówki, a przekazanie nekropolii parafii pozwoliłoby również zadbać o jej stan.
::news{"type":"see-also","item":"89956","portal":"expresskaszubski.pl"}
Urząd nie wykluczył potrzeby uporządkowania cmentarza, ale wskazał na względy etyczne, historyczne i wyznaniowe. Zastępca burmistrza Mirela Wilczewska zaproponowała, by zamiast przekształcania dawnej nekropolii w czynną przestrzeń grzebalną, otoczyć ją opieką jako historyczne lapidarium.
Opisana przez nas sprawa wywołała spory odzew.
Głos w sprawie zabrało Stowarzyszenie Genealogów i Regionalistów Polskich "Korzenie", które opowiada się za zachowaniem cmentarza w jego dotychczasowym, ewangelickim charakterze.
- Otwarcie się temu sprzeciwiamy. Uważamy że ten cmentarz powinien pozostać ewangelickim - podkreśla Kamil Jankowski, prezes stowarzyszenia.
Stowarzyszenie "Korzenie" zamierza przeprowadzić na tym terenie kompleksowe prace, które miałyby przywrócić nekropolii należytą rangę i przypomnieć mieszkańcom o historii dawnej społeczności ewangelickiej.
- Na wiosnę 2027 roku nasze stowarzyszenie planuje rozpocząć działania porządkowo-inwentaryzacyjne na cmentarzu ewangelickim w Przyjaźni - podkreśla Kamil Jankowski. - Jest on materialnym świadectwem wielowiekowej obecności społeczności protestanckiej na tych terenach. Nekropolia powstała w II połowie XIX wieku i była związana z miejscową parafią ewangelicką, która przed 1945 r. funkcjonowała w Przyjaźni.
Przypomina, że Przyjaźń była ważnym ośrodkiem życia ewangelickiego w tej części Kaszub. Według danych historycznych w 1868 r. miejscowość liczyła 658 mieszkańców, wśród których 349 było ewangelikami, a 305 katolikami. W 1888 r. działały tu ewangelicki kościół parafialny i szkoła ewangelicka.
Cmentarz stanowił miejsce pochówku członków tej społeczności, której dzieje były związane z historią miejscowego kościoła i parafii. Po II wojnie światowej, wraz z przemianami demograficznymi i zanikiem dawnych struktur wyznaniowych, nekropolia utraciła swoją pierwotną funkcję.
Prócz działań na cmentarzu, Stowarzyszenie planuje podjąć się digitalizacji zasobów archiwalnych, ich tłumaczenia oraz popularyzacji historii ewangelickiej społeczności w Przyjaźni i Gminie Żukowo.
- Chcielibyśmy aby efektem naszych prac było uporządkowanie miejsca, ustawienie tablicy informacyjno-edukacyjnej, popularyzacja historii społeczności ewangelickiej oraz zachowanie i utrwalenie historii lokalnej - tłumaczy Kamil Jankowski.
Pomysł Stowarzyszenia nie jest przypadkowy. W 2026 roku organizacja przeprowadziła podobne działania na dawnym cmentarzu ewangelickim w Karczemkach w gminie Szemud. Projekt otrzymał 68 tys. zł dofinansowania z Narodowego Instytutu Dziedzictwa.
Prace trwały od sierpnia do października. Zaangażowali się w nie mieszkańcy, regionaliści, uczniowie, harcerze i wolontariusze. W kulminacyjnym momencie na miejscu pracowało ponad 40 osób.
::addons{"type":"youtube","url":"https://www.youtube.com/watch?v=i0xE3sWrVMg"}
Udało się uporządkować teren, oczyścić zachowane nagrobki, wytyczyć alejki, zinwentaryzować miejsca pochówku, a także odsłonić fundamenty dawnego kościoła i dzwonnicy. Zwieńczeniem projektu było spotkanie z wykładem historycznym i modlitwą ekumeniczną.
Podobny model działania stowarzyszenie chciałoby zastosować w Przyjaźni.
- Wraz z członkami Stowarzyszenia oraz wolontariuszami chcemy pochylić się nad nekropolią ewangelicką w Przyjaźni. Prócz akcji porządkowej będziemy również próbować odtworzyć historię osób pochowanych, identyfikację nagrobków itp. - zapowiada Kamil Jankowski.
Zachęca mieszkańców gminy Żukowo, powiatu kartuskiego i wszystkich, którzy posiadają wiedzę na temat osób pochowanych w Przyjaźni o kontakt: [email protected]. Stowarzyszenie czeka na jakiekolwiek informacje lub zdjęcia.
- W Przyjaźni są pochowani także prawdopodobnie uczestnicy marszu śmierci. Jeśli gmina Żukowo wyrazi zgodę, to będziemy prowadzić prace archeologiczne - informuje Kamil Jankowski.
Na tym etapie jest to jednak hipoteza wymagająca weryfikacji. Ewentualne badania będą uzależnione od zgody gminy i uzyskania wymaganych pozwoleń.
Do sprawy z pewnością wrócimy.
O to chodzi 13:32, 18.11.2026
Popieram. Ciekawe, kto nadal temat pani z KW Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie? Czyżby proboszcz, co z lokalnym radnym mu nie po drodze? Może lepiej, by było, żebyście się wszyscy dogadywali i pracowali w zgodzie i szacunku wzajemnym, bo za to Wam płacimy.
Pastor 13:44, 18.11.2026
Tam są pochowani też dawni pastorzy.
Użytkowniku, pamiętaj, że w Internecie nie jesteś anonimowy. Ponosisz odpowiedzialność za treści zamieszczane na portalu expresskaszubski.pl. Dodanie opinii jest równoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu. Jeśli zauważyłeś, że któraś opinia łamie prawo lub dobry obyczaj - powiadom nas [email protected] lub użyj przycisku Zgłoś komentarz