Żukowo. Unikatowe prace archeologiczne. Odkryto fundamenty klasztoru i... naparstek!

Na terenie cmentarza przy parafii pw. WNMP w Żukowie trwają prace archeologiczne. To pierwsze tego typu badania mające na celu odkrycie pozostałości po średniowiecznej zabudowie klasztoru norbertanek. Odsłonięto już fundamenty, odkryto też... naparstek, który znajdował się w zaprawie wapiennej. - Ujrzał światło dzienne po 800 latach - mówią archeolodzy. 

Prace archeologiczne zostały zlecone przez parafię pw. WNMP w Żukowie, odbywają się na terenie przykościelnego cmentarza. Rozpoczęły się w poniedziałek 27 września, a badacze już teraz mogą pochwalić się ciekawymi znaleziskami. 

Naparstek sprzed niemal 800 lat

Archeolodzy odsłonili już fragmenty kamiennych fundamentów, które mogą należeć do dawnego dormitorium, czyli części klasztoru, w której mieszkały zakonnice. Wśród znalezisk znalazł się także niewielki, ale niezwykle interesujący przedmiot - średniowieczny naparstek.

- Przed chwilą nastąpiło dość niezwykłe odkrycie, ponieważ w reliktach fundamentu kamiennego odkryliśmy naparstek. Średniowieczny naparstek, który jakimś cudem tam się dostał, został zalany zaprawą wapienną i teraz po tych bez mała 800, prawie 800 latach, ujrzał światło dzienne - mówi nam Maciej Stromski, szef firmy Detekt, wykonującej prace archeologiczne na terenie parafii. 

To znalezisko ma symboliczny wymiar, gdyż jednym z najważniejszych elementów dziedzictwa pozostawionego przez norbertanki jest haft. To one zapoczątkowały na tych terenach tę sztukę, dając początek haftowi kaszubskiemu. 

O wyglądzie klasztoru wiadomo niewiele

Badania prowadzone są w miejscu, gdzie przez setki lat znajdował się klasztor sióstr norbertanek. Jego początki sięgają XIII wieku. Według materiałów historycznych budowę klasztoru w Żukowie rozpoczęto około 1212 roku. Przez kolejne stulecia klasztor był jednym z najważniejszych ośrodków życia religijnego, gospodarczego i kulturalnego tej części Pomorza.

Do naszych czasów zachował się przede wszystkim kościół klasztorny. Sama zabudowa mieszkalna konwentu została rozebrana w XIX wieku, po kasacie klasztoru. Dlatego prowadzone obecnie wykopaliska są szczególnie istotne.

Jak podkreśla Magdalena Maliszewska, kustosz Muzeum Norbertanek, zachowanych przedstawień pokazujących wygląd dawnego klasztoru jest niewiele. Archeologia pozwala więc uzupełnić obraz miejsca, które przez wieki kształtowało Żukowo.

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"31362"}

- Klasztor ten i kościół żukowski to są najstarsze zabytki w pow. kartuskim i  paradoksalnie jest to miejsce, o którym bardzo mało wiemy - mówi nam Magdalena Maliszewska. - Klasztor został rozebrany przez władze pruskie w 1863 roku, a jego mury sprzedane zostały na cegły, na materiał budowlany. To co dzisiaj odnajdziemy pod ziemią będzie dla nas bezcennym źródłem informacji o klasztorze, o życiu sióstr norbertanek, które przez setki lat żyły tutaj na terenie Żukowa.

- Nie wiemy, jak ten klasztor wyglądał. Zachowała się uboga ikonografia wskazująca na to, jak te zabudowania klasztorne mogły wyglądać - dodaje Maciej Stromski. - Dopiero te badania archeologiczne dadzą nam tę niezwykłą możliwość zajrzenia w tę historię Żukowa, w to, co w historii Żukowa było prawie że najważniejsze, bo jego historia jest nierozerwalnie złączona z zakonem.

Archeolodzy natrafiają również na pochówki. Są one jednak związane z funkcjonującym w tym miejscu od XIX wieku cmentarzem i nie stanowią głównego przedmiotu badań. Odkryto m.in. drewniany różaniec. 

- My przede wszystkim poszukujemy reliktów architektury - wyjaśnia archeolog. 

W wykopaliskach pojawiła się również ceramika. Archeolodzy określają ją jako typową ceramikę naczyniową z okresu późnego średniowiecza.

Kim były żukowskie norbertanki?

Norbertanki, czyli kanoniczki regularne Zakonu Premonstratensów, pojawiły się w Żukowie na początku XIII wieku. Fundacja klasztoru wiązana jest z księciem gdańskim Mściwojem I i jego żoną Zwinisławą. Pierwsze zakonnice przybyły na ziemię żukowską około 1212 roku.

Klasztor przez następne stulecia miał ogromne znaczenie dla rozwoju Żukowa. Norbertanki posiadały liczne majątki i folwarki, prowadziły działalność gospodarczą, a także zajmowały się edukacją. Prowadziły między innymi szkołę dla dziewcząt, w której uczono czytania, pisania, praktycznych umiejętności oraz robót ręcznych.

Zakonnice miały także wpływ na życie okolicznych miejscowości. Klasztor posiadał ziemie, młyny, browar, tartak i cegielnię, a jego działalność gospodarcza była związana z rozwojem Żukowa i okolic.

Historia klasztoru była jednak burzliwa. W 1772 roku, po pierwszym rozbiorze Polski, władze pruskie odebrały mu majątek ziemski. W XIX wieku wprowadzono ograniczenia uniemożliwiające przyjmowanie nowych sióstr. Ostatecznie klasztor został skasowany w 1834 roku. Ostatnia żukowska norbertanka, Agnieszka Bojanowska, zmarła w 1862 roku. Rok później część zabudowań klasztornych rozebrano.

Jednym z najważniejszych elementów dziedzictwa pozostawionego przez norbertanki jest haft. Zakonnice wykonywały przede wszystkim szaty i akcesoria liturgiczne - między innymi ornaty, dalmatyki, alby, stuły czy bursy. Haftowały również czepce, tzw. złotogłowie, wykonywane złotymi i srebrnymi nićmi dla zamożnych mieszkanek Pomorza.

Każdy będzie mógł zobaczyć odkrycia archeologów

Badania archeologiczne w Żukowie potrwać mają około trzy tygodnie - ale we wtorek 13 października każdy chętny będzie mógł zobaczyć miejsce prowadzonych wykopalisk oraz efekty dotychczasowych prac. Parafia i muzeum zapraszają na dzień otwarty. 

- O godz. 11.00 i o 15.00 archeolodzy opowiedzą o swoich badaniach i o tym, co zostało odkryte - zaprasza Magdalena Maliszewska. 

Zachęca również do udziału w uroczystościach związanych z 800. rocznicą męczeńskiej śmierci sióstr norbertanek. Te zaplanowano w niedzielę 11 października. W Centrum Kultury Spichlerz zaplanowano prezentację XVIII-wiecznego czepca wykonanego przez norbertanki oraz jego wiernej repliki przygotowanej dla Muzeum Norbertanek Żukowskich.

::news{"type":"see-also","item":"87554"}