Jak radzą sobie ptaki na Kaszubach i jak możemy im mądrze pomóc?

Zima na kaszubskich polach i w lasach to czas wielkiej ciszy, ale jeśli dobrze się wsłuchasz, usłyszysz ciche popiskiwania i pracowite stukanie w korę. To nasi skrzydlaci sąsiedzi, dla których każdy mroźny dzień jest walką o przetrwanie. Zrozumienie ich świata to pierwszy krok do tego, by nasza pomoc była dla nich prawdziwym ratunkiem, a nie niedźwiedzią przysługą.

Choć ptaki wyglądają na kruche, to małe arcydzieła natury. Aby utrzymać temperaturę ciała na poziomie około 41°C, gdy wokół panuje mróz, muszą stosować sprytne sztuczki:

• Kiedy widzisz na płocie "napuszoną" sikorkę, patrzysz na ptaka, który właśnie uruchomił swoją izolację. Strosząc pióra, zatrzymuje między nimi warstwę ogrzanego powietrza.
• Dzięki niesamowitemu układowi krwionośnemu (tzw. wymiennikowi ciepła), krew płynąca do łapek ogrzewa tę, która z nich wraca. Dzięki temu łabędź na zamarzniętym Jeziorze Ostrzyckim nie traci energii przez stopy.
• Dla ptaka zima to ciągłe szukanie "paliwa". Mała sikorka bogatka potrafi w ciągu jednego krótkiego dnia zjeść tyle, ile sama waży. Bez tego nie przetrwa mroźnej nocy.

Kogo spotkasz zimą w swojej okolicy?

Kaszuby oferują ptakom różnorodne schronienie. Warto wiedzieć, kto zagląda do Twojego ogrodu:

Sikorki

To one najczęściej robią „zamieszanie” przy karmnikach. Najpopularniejsza jest Bogatka – poznasz ją po czarnej czapeczce i charakterystycznym czarnym „krawacie” na żółtym brzuszku (im szerszy krawat, tym silniejszy samiec!). Obok niej często kręci się mniejsza Modraszka, która wygląda, jakby założyła błękitny beret. Są niezwykle zwinne i potrafią jeść, wisząc głową w dół na słonince.

Gil

Gil to ptak, którego nie da się pomylić z żadnym innym. Samce mają intensywnie czerwone brzuszki, które na tle białego śniegu wyglądają jak dojrzałe jabłka. Co ciekawe, gile są dość skryte i rzadko wchodzą do środka karmnika – wolą przeszukiwać krzewy dzikiej róży lub wyjadać nasiona z jesionów i klonów. Jeśli usłyszysz ciche, melancholijne gwizdanie, to znak, że stado gili jest w pobliżu.

Kowalik

Kowalik to prawdziwy mistrz wspinaczki. Jako jedyny ptak w Polsce potrafi schodzić po pniu drzewa głową w dół. Ma niebiesko-szary grzbiet i rudawy brzuszek, a przez oko przebiega mu czarny pasek, który nadaje mu wygląd małego zbójnika. Kowaliki uwielbiają orzechy – potrafią wcisnąć je w szczelinę kory i rozbić mocnym dziobem (stąd ich nazwa).

Sójka

„Wybiera się sójka za morze i wybrać nie może” – i bardzo dobrze, bo dzięki temu zdobi nasze kaszubskie lasy zimą. To spory ptak o pastelowym upierzeniu z pięknym, błękitnym akcentem na skrzydle. Sójka jest „strażniczką lasu” – gdy tylko zobaczy człowieka lub drapieżnika, podnosi głośny alarm. Zimą szuka swoich jesiennych zapasów, czyli żołędzi ukrytych w ziemi lub pod liśćmi.

Jemiołuszka

To turystka, która przylatuje do nas z dalekiej Skandynawii i Syberii, gdy tam zaczyna brakować jedzenia. Jemiołuszki są niezwykle eleganckie – mają czubek na głowie, żółte zakończenia ogona i jedwabiste, beżowo-szare pióra. Często można je spotkać w miastach, gdzie całymi stadami oblepiają drzewa jemioły lub krzewy jarzębiny. Są dość ufne i pozwalają podejść do siebie bliżej niż nasze rodzime ptaki.

Dzięcioł 

Zimą dzięcioły nie tylko szukają larw pod korą, ale też zmieniają dietę na nasiona sosny i świerku. Często odwiedzają karmniki, zwłaszcza jeśli wisi w nich słonina. Dzięcioła dużego poznasz po czarno-białym garniturze i czerwonej „podszewce” pod ogonem. Samce mają dodatkowo małą czerwoną plamkę z tyłu głowy.

Lekcja mądrego pomagania: 4 złote zasady

Chęć pomocy ptakom jest wspaniała, ale wymaga wiedzy. Oto jak zostać odpowiedzialnym opiekunem zimowej stołówki:

Zapomnij o chlebie

To najważniejsza lekcja. Chleb zawiera sól, spulchniacze i konserwanty, które niszczą ptasie nerki i żołądki. Powoduje też kwasicę i deformacje skrzydeł. Jeśli chcesz pomóc – wybierz naturalne ziarna.

Menu pełne energii

Zimą liczy się tłuszcz. Najlepszy jest czarny słonecznik (jest bardziej oleisty niż ten biały) oraz niesolona, surowa słonina. Pamiętaj, by słonina nie wisiała dłużej niż 2-3 tygodnie – gdy zjełczeje, staje się toksyczna!

Woda to podstawa

Często o tym zapominamy, a zimą o czystą wodę trudniej niż o jedzenie. Ptaki jedząc śnieg, wychładzają organizm. Wystawienie zwykłej podstawki z wodą i dbanie, by nie zamarzła, to dla nich ogromna pomoc.

Czystość w "restauracji"

Karmnik to miejsce, gdzie spotyka się wiele ptaków, co sprzyja chorobom. Regularnie wyrzucaj z niego stare resztki jedzenia i odchody. Zdrowy karmnik to bezpieczny karmnik.

Pomaganie ptakom to nie tylko dokarmianie – to zaproszenie natury do naszego życia. Obserwowanie ich codziennych zmagań uczy pokory i uważności, której w dzisiejszym świecie tak bardzo potrzebujemy.