Dzień pamięci o ofiarach Zbrodni Pomorskiej. Mordowano też w pow. kartuskim

Dziś - 2 października, obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckiej Zbrodni Pomorskiej 1939 roku. Jego celem jest upamiętnienie dziesiątek tysięcy mieszkańców Pomorza zamordowanych przez Niemców jesienią 1939 roku. Wśród ofiar byli także mieszkańcy powiatu kartuskiego.

Zbrodnia Pomorska 1939 roku była jedną z pierwszych masowych akcji eksterminacyjnych przeprowadzonych przez Niemców po rozpoczęciu II wojny światowej.

Zginęło nawet 40 tys. Polaków

Od września 1939 do stycznia 1940 roku w ponad 400 miejscowościach przedwojennego województwa pomorskiego zamordowano, według szacunków, od 20 do 40 tys. Polaków.

Ofiarami byli m.in. nauczyciele, duchowni, urzędnicy, działacze społeczni i polityczni, a także rolnicy i robotnicy. Aresztowania często odbywały się na podstawie przygotowanych jeszcze przed wojną list.

- Ludzi wyciągano w nocy siłą z ich domów, a następnie przetrzymywano w prowizorycznych więzieniach urządzanych m.in. w szkołach, fabrykach, kościołach czy piwnicach. Później przewożono do miejsc kaźni. Szczególnie tragiczny wymiar tej zbrodni polegał na tym, że nie była ona spontanicznym wybuchem przemocy ani przypadkowym następstwem działań wojennych. Była zaplanowanym i świadomie organizowanym mordem, w którym często uczestniczyli miejscowi Niemcy, którzy jeszcze niedawno mijali swoje ofiary na ulicy, znali je, byli ich sąsiadami - czytamy na stronie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego. 

Mordowano w Kartuzach i Lasach Kaliskich

Szczególnie tragiczne wydarzenia rozegrały się również na terenie powiatu kartuskiego. Jednym z miejsc egzekucji były Lasy Kaliskie, gdzie 27 października 1939 roku Niemcy zamordowali 136 mieszkańców ziemi kartuskiej. Wśród ofiar znaleźli się m.in. nauczyciele, duchowni, urzędnicy i lokalni działacze.

Wcześniej, 14 września 1939 roku, w lasku w pobliżu Wzgórza Wolności w Kartuzach wykonano pierwszą publiczną egzekucję. Zginęli wówczas Leon Cichosz, Robert Gransicki, Nikodem Klucz, Leon Litwin, Jan Majewski i Paweł Nacel.

- Wyroki na bezbronnych ludziach wykonywały niemieckie, paramilitarne oddziały samoobrony Selbstschutz. Ludzie z tych bojówek dobrze znali swoich przedwojennych sąsiadów, często wykorzystywali swoją nową władzę do uregulowania porachunków z Polakami - pisze Muzeum Kaszubskie.

Kolejna masowa egzekucja w Lasach Kaliskich odbyła się 25 listopada. Zamordowano wtedy grupę duchownych związanych z parafiami na Kaszubach. Wśród ofiar znaleźli się m.in. ks. Bernard Gołomski, proboszcz z Żukowa, ks. Franciszek Antoni Bork z Pomieczyna, ks. Ludwik Rosiak z Chmielna oraz ks. Wacław Kuca z Goręczyna. 

"Naznaczono nasz region na pokolenia"

Według informacji IPN, miejscami kaźni z 1939 r. w powiecie kartuskim były także: Banino, Borkowo, Borowo, Egiertowo, Goręczyno, Kiełpino, Kobysewo, Leźno, Małkowo, Pępowo, Połęczyno, Pomieczyno, Pomieczyńska Huta, Przodkowo, Reskowo, Somonino, Starkowa Huta.

Natomiast Las Piaśnicki położony miedzy Wejherowem a Krokową, stał się największym miejscem zbrodni hitlerowskiej. Niemcy rozstrzelali tam 136 mieszkańców ziemi kartuskiej, w tym 82 przywiezionych z więzienia w Kartuzach. 

- Piaśnica, Szpęgawsk, Mniszek, Chojnice, Skarszewy, Tczew, Starogard Gdański. Za każdym z tych miejsc kryją się ludzkie historie i życia przerwane przez niemiecką okupację. Zbrodnia Pomorska była tragedią całego Pomorza. Jej skutki dotknęły tysiące rodzin i naznaczyły nasz region na pokolenia. Dlatego musimy zachować pamięć o jej ofiarach. To nasz obowiązek wobec historii i przyszłych pokoleń - podkreślają władze województwa pomorskiego. 

źródło: Zbrodnia pomorska w powiecie kartuskim, Muzeum Kaszubskie; Zbrodnia pomorska 1939 - IPN; UMWP.